Mięśnie goleni – budowa, funkcje i najczęstsze kontuzje

Mięśnie goleni tworzą trzy grupy: przednią, boczną i tylną, a każda z nich kontroluje inne ruchy stopy, palców oraz stawu kolanowego. Największe obciążenia przejmują mięsień trójgłowy łydki, mięsień piszczelowy przedni i mięśnie strzałkowe. Poznaj ich budowę, unerwienie, działanie oraz objawy typowych urazów.

Jak dzielą się mięśnie goleni?

Goleń leży między stawem kolanowym a skokowym. Jej mięśnie otaczają kość piszczelową i strzałkową, stabilizują staw skokowy oraz uczestniczą w chodzeniu, bieganiu i utrzymywaniu równowagi. Podział anatomiczny obejmuje grupę przednią, boczną i tylną.

Grupa tylna ma dwie warstwy. Powierzchowna tworzy wyniosłość łydkową, natomiast głęboka leży bliżej kości i odpowiada między innymi za zginanie palców oraz podtrzymywanie łuków stopy. Taki układ pozwala precyzyjnie przenosić siłę z podudzia na stopę.

Grupa przednia goleni

Mięsień piszczelowy przedni zgina stopę grzbietowo, czyli unosi jej przednią część, a także odwraca ją w stawie skokowym dolnym. Dzięki temu palce nie zahaczają o podłoże podczas przenoszenia nogi. Mięsień prostownik długi palców prostuje palce od drugiego do piątego, natomiast prostownik długi palucha odpowiada za wyprost dużego palca.

W skład tej grupy wchodzi także mięsień strzałkowy trzeci. Mięśnie przedniej części goleni są unerwione przez nerw strzałkowy głęboki i zaopatrywane przez tętnicę piszczelową przednią. Uszkodzenie nerwu może osłabić unoszenie stopy, powodując jej opadanie podczas chodu.

Grupa boczna

Mięsień strzałkowy długi oraz krótki wykonują ewersję stopy, czyli unoszą jej brzeg boczny. Pierwszy z nich słabo zgina stopę podeszwowo, a jego ścięgno przebiega pod stopą i pomaga podtrzymywać jej łuk poprzeczny. Mięsień strzałkowy długi stabilizuje także boczną stronę stawu skokowego.

Oba mięśnie otrzymują impulsy z nerwu strzałkowego powierzchownego. Ich praca ma znaczenie podczas poruszania się po nierównym podłożu. Gdy reagują zbyt wolno, rośnie ryzyko skręcenia kostki.

Za co odpowiada tylna grupa mięśni?

Tylna grupa goleni zgina stopę podeszwowo, umożliwia wspięcie na palce i pomaga oderwać piętę od podłoża. Bierze też udział w zginaniu kolana, zginaniu palców oraz odwracaniu stopy. Jej działanie widać przy każdym kroku, wybiciu do skoku i przyspieszeniu podczas biegu.

Warstwa powierzchowna

Mięsień brzuchaty łydki ma głowę przyśrodkową i boczną. Zgina podeszwowo stopę, zgina staw kolanowy oraz pomaga odwracać stopę. Mięsień płaszczkowaty działa podobnie w stawie skokowym, lecz nie przechodzi przez staw kolanowy, dlatego szczególnie stabilizuje kończynę podczas stania.

Obie struktury wraz z niewielkim mięśniem podeszwowym tworzą mięsień trójgłowy łydki. Ich końcowe ścięgna łączą się i tworzą ścięgno Achillesa, które przyczepia się do guza piętowego. To najsilniejsze ścięgno kończyny dolnej – przenosi duże siły podczas biegu i skoku.

Warstwa głęboka

Mięsień podkolanowy rozpoczyna zginanie kolana i odblokowuje staw po pełnym wyproście. Mięsień piszczelowy tylny zgina podeszwowo oraz odwraca stopę, a także wspiera jej łuki. Zginacz długi palców zgina palce od drugiego do piątego, zaś zginacz długi palucha odpowiada za ruch dużego palca i pomaga w odbiciu.

Mięśnie tylnej grupy są unerwione przez gałęzie nerwu piszczelowego. Krew doprowadzają do nich między innymi tętnica piszczelowa tylna i tętnica strzałkowa. Ich przeciążenie często pojawia się po nagłym zwiększeniu liczby treningów albo bieganiu pod górę.

Jakie kontuzje dotykają mięśni goleni?

Ból goleni nie zawsze oznacza uszkodzenie jednego mięśnia. Przyczyną może być przeciążenie, uraz ścięgna, skręcenie stawu skokowego albo problem z unerwieniem. Znaczenie mają miejsce bólu, moment jego wystąpienia, obrzęk i ograniczenie ruchu.

• naciągnięcie mięśnia brzuchatego łydki podczas sprintu lub skoku,
• zapalenie albo przeciążenie ścięgna Achillesa,
• zespół bólu piszczeli po intensywnym bieganiu,
• uraz mięśni strzałkowych po skręceniu stawu skokowego,
• przeciążenie mięśnia piszczelowego przedniego przy długim marszu.

Naciągnięcie łydki

Nagłe odbicie, zmiana kierunku lub lądowanie może uszkodzić włókna mięśnia brzuchatego łydki. Pojawia się wtedy ostry ból, tkliwość i trudność we wspięciu na palce. Czasem obrzęk lub siniak występuje dopiero po kilku godzinach.

Przy świeżym urazie ogranicz obciążanie nogi, schładzaj bolesne miejsce przez krótki czas i unikaj intensywnego rozciągania. Jeśli chód jest bardzo bolesny, obrzęk szybko narasta albo słyszalny był trzask, potrzebna jest pilna ocena medyczna.

Problemy ze ścięgnem Achillesa

Przeciążenie ścięgna Achillesa daje ból nad piętą, sztywność po odpoczynku i dyskomfort podczas biegu. Zerwanie powoduje nagły, silny ból oraz utratę możliwości prawidłowego odbicia. Nie zawsze pojawia się rozległy obrzęk, dlatego brak siniaka nie wyklucza poważnego uszkodzenia.

Nagły ból nad piętą po skoku lub sprincie, połączony z niemożnością wspięcia na palce, wymaga szybkiej diagnostyki.

Skręcenie stawu skokowego

Podczas skręcenia stopa często ucieka do wewnątrz, a mięśnie strzałkowe próbują ochronić boczną część stawu. Jeśli siła jest zbyt duża, może dojść do ich naciągnięcia, uszkodzenia ścięgien lub naruszenia więzadeł. Typowe objawy to ból po zewnętrznej stronie kostki, obrzęk i trudność w obciążaniu nogi.

Powrót do biegania powinien nastąpić dopiero po odzyskaniu pełnego zakresu ruchu, siły i stabilności. Pomijanie ćwiczeń równoważnych zwiększa ryzyko kolejnego skręcenia – szczególnie na nierównym podłożu.

Jak rozpoznać przeciążenie mięśni goleni?

Przeciążenie zwykle narasta stopniowo. Ból może występować na początku aktywności, po treningu albo następnego dnia. Niepokój powinny budzić także drętwienie stopy, wyraźne osłabienie unoszenia palców, napięcie łydki nieproporcjonalne do wysiłku oraz ból utrzymujący się mimo odpoczynku.

W przypadku jednostronnego obrzęku łydki, ocieplenia skóry i bólu niezależnego od ruchu trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem. Takie objawy mogą wskazywać nie tylko na uraz mięśni, ale również na zakrzepicę. Duszność lub ból w klatce piersiowej wymagają natychmiastowej pomocy.

Profilaktyka obejmuje stopniowanie obciążeń, rozgrzewkę, ćwiczenia siłowe łydki i mięśni piszczelowych oraz pracę nad równowagą. Obuwie powinno pasować do rodzaju aktywności, a po urazie trening należy zwiększać dopiero wtedy, gdy codzienny chód i wspięcie na palce nie wywołują bólu.